W tym odcinku Wiadromości proponuję, oprócz spacerku w sieci, spacer całkiem rzeczywisty. Chcę opowiedzieć co nieco o zbiorach czasopism Działu Varsavianów warszawskiej Biblioteki Publicznej na ulicy Koszykowej.
Naturalnie, przede wszystkim możemy tu znaleźć książki, przewodniki, wspomnienia, mapy, albumy oraz kroniki dotyczące Warszawy i jej okolic. Ale nie tylko: Czytelnia Varsavianów od lat zbiera wydawnictwa prasy ukazującej się na terenie Warszawy i obecnego województwa mazowieckiego. Co roku Biblioteka wydaje informator Warszawska prasa lokalna i środowiskowa. Warszawa i okolice, zawierający tytuły wydawnictw, których egzemplarze obowiązkowe nadsyłane są do zbiorów bibliotecznych. W ostatnim, z lutego br., odnotowano 98 tytułów – i opisano każdy według ostatniego nadesłanego egzemplarza w 2004 roku. To cenna publikacja nie tylko dla dziennikarzy, redaktorów i wydawców prasy lokalnej.

Opis wydawnictwa zawiera coraz częściej także adres strony internetowej czasopisma, a obok adresu siedziby redakcji, także adres e-mailowy. To pozwala odnaleźć i czytać tę prasę osobom związanym z danym regionem, nie mieszkającym jednak na miejscu; krąg czytelników lokalnej prasy rozszerza się w ten sposób na niemal całą globalną wioskę. A Dział Varsavianów, dzięki archiwizacji ulotnych nieraz tytułów (wszak typowe kłopoty prasy lokalnej, często bezpłatnej, utrzymującej się z drobnych ogłoszeń, to widmo zapaści finansowej; to jest też najczęstsza przyczyna upadku tytułu) pozwala czytelnikowi na miejscu dotrzeć do tytułów już dawno nie ukazujących się lub ukazujących się w małym nakładzie, na niewielkim obszarze, nie reklamowanych.

O tym, czy tytuł jest dostępny w czytelni, możemy się też dowiedzieć korzystając z Katalogu Czasopism Varsavianów. Wyszukiwarka pozwala na przeszukanie indeksów haseł, autorskiego itd. Baza jest uzupełniana na bieżąco. W Czytelni dostępny jest także bardzo dobrze opracowany katalog komputerowy.
Obecność pisma w Czytelni (i jego ślad w katalogu) zależy oczywiście od tego, czy wydawca prześle kolejny numer do Biblioteki.
A oto kilka tytułów warszawskiej prasy lokalnej, posiadających swoje wersje sieciowe:
Biuletyn Wilanowski, Dookoła Chotomowa, Gazeta Mazowiecka, Gazeta Południa (teksty dostępne pod adresem: www.konstancin.com), Gazeta SGH, Nasze Bródno, Stegna; gazetka parafii NMP Matki Miłosierdzia na Stegnach, Wiadomości Nadarzyńskie, Życie Powiatu Wołomińskiego.

Już po tym zestawie tytułów widać, że wydawnictwa, o których dziś mowa, wydawane są przez różnego rodzaju środowiska lokalne: samorządy terytorialne, parafie, towarzystwa mieszkańców, ośrodki kultury, spółdzielnie mieszkaniowe, wspólnoty mieszkaniowe, związki rzemieślników itd., itp. Mają różne ambicje i cele: krytyka lokalnych władz, dostarczanie informacji o cenach lokalnych gruntów, podatków i opłat (bardzo użyteczne także dla tych, którzy dopiero myślą o osiedleniu się w nowym miejscu!), informowanie o lokalnych wydarzeniach kulturalnych, wspominanie przeszłości miejsca, wracanie do ciekawej, zapomnianej historii lokalnych zabytków, pomoc charytatywna. Często powstanie nowego tytułu wiąże się ze zbliżającym się wyborami samorządowymi i potrzebami kampanii wyborczych. Jednak sukces (czyli przetrwanie na rynku prasowym i zdobycie sympatii czytelników) wynika z oparcia, jaki ma tytuł i jego twórcy w miejscowej społeczności.

O teraźniejszości i przyszłości tej prasy pisze badaczka lokalnych mediów, prof. Elżbieta Ciborska w artykule Prasa województwa mazowieckiego : „Pisma lokalne zajmują się wszelkimi wydarzeniami: bezpieczeństwem obywateli, ochroną środowiska, własnością gruntów, życiem religijnym, sportem. Dopracowały się własnej formuły, którą można streścić w powiedzeniu, że nic, co lokalne, nie jest im obce. Zapewne jeszcze wiele przedsięwzięć lokalnych, pomysłów i usług czeka na swoje kąciki i upowszechnienie, choćby przez tanie ogłoszenia lub systematyczne, godne odnotowania ciekawostki, w stylu kronik towarzyskich. Nabiorą one barw, gdy miejscowe społeczności stawać się będą coraz zamożniejsze, coraz bardziej stabilne i wielopokoleniowe wraz z obserwowalnym wydłużeniem się życia w Polsce”.
A do Czytelni Varsavianów warto zaglądać także ze względu na ciekawą przeszłość. Poznawać historię miasta i najbliższych ulic z tej ulotnej kroniki, często efemerycznej i bez ciągu dalszego – i czytać świadectwa zainteresowania życiem społeczności w najbliższym otoczeniu. Historia najciekawsza bywa bowiem tam, gdzie pisana jest przez sąsiadów dla sąsiadów.

—-
Na podstawie informatora Warszawska prasa lokalna i środowiskowa. Warszawa i okolice, opr. Joanna Jaszek, Jolanta Jęśko, Anna Skubis, Biblioteka publiczna m.st. Warszawy, Warszawa 2005.

Więcej informacji o ogólnopolskiej prasie lokalnej znajdziesz w portalu Stowarzyszenia Gazet Lokalnych.