Zakochany jestem w Ukrainie, cz. 2


Okolice Lwowa Podhorce - kościół Podniesienia Krzyża Św.



   W okolicach Lwowa jest wiele miejsc wartych odwiedzenia. Zamki, kościoły, rezydencje magnackie. Część z nich to, niestety, tylko ruiny, inne są w kiepskim stanie, ale niektóre zabytki zachowały się znakomicie. Ukraińcy próbują je restaurować, ale wobec chronicznego braku pieniędzy wysiłki te niewiele dają. Opowiem o kilku z tych miejsc – moim zdaniem najciekawszych.


   Na trasie Warszawa – Lublin – Lwów, 35 km za Hrebennem, leży Żółkiew. Przy wjeździe do miasteczka wita nas pomnik hetmana, ale nie Żółkiewskiego, wbrew nazwie miejscowości, a Chmielnickiego. Jednak to Stanisław Żółkiewski był w XVI wieku właścicielem Żółkwi i jego nagrobek znajduje się w Kolegiacie Świętego Wawrzyńca przy Rynku. Pochowano tu też Jakuba Sobieskiego, ojca Jana III. 
     W tymże Rynku stoi zamek z końca XVI wieku – niegdyś wspaniała rezydencja magnacka, wielokroć niszczona i odbudowywana.

Rynek w Żółkwi

Zabudowa Rynku to głównie XVII-wieczne kamieniczki, które wprowadzają nas w klimat galicyjskiego miasteczka. Są tu jeszcze trzy ciekawe cerkwie i, niestety zamknięta, synagoga. W kolegiacie na ścianach wiszą puste ramy po wielkich (7 x 7 m) obrazach. Płótna wywieziono do Oleska, więc wypada nam udać się tam za nimi.

   Olesko mija każdy, kto ze Lwowa wybierze się na Równe czy Kijów. Po 70 km jazdy drogą E-40 zobaczymy górującą na samotnym wzgórzu nad miasteczkiem majestatyczną fortecę.

Zamek w Olesku

 To miejsce urodzenia królów Jana III Sobieskiego (1629) i Michała Korybuta Wiśniowieckiego (dziesięć lat później, a część historyków twierdzi, że nawet nie w tym zamku. Tym niemniej, co dwaj królowie, to nie jeden i przewodnicy upierają się też przy Korybucie).
   Początki Oleska to gród ruski zniszczony w XIII wieku, potem był zamek drewniany, a od XVI wieku obecny, murowany. Pomyślany jako magnacka rezydencja i forteca, miał idealne warunki naturalne – na stromym wzgórzu, 60 metrów nad otaczającymi go bagnami. Samo wzgórze było ponoć sztucznie usypane w czasach starożytnych przez armię rzymską.
   Zamek został założony na owalnym planie, pasującym do kształtu wzgórza. Dwa skrzydła z prostokątnym dziedzińcem zamkniętym wieżą bramną od północy i murem z galerią od południa. Nad bramą herb Jana Daniłowicza, budowniczego zamku. Studnię trzeba było kopać do podstawy wzgórza, przeszło 60 m, dziś jest płytsza (ok. 40 m) i dlatego nie ma w niej wody, tym niemniej robi wrażenie. Podczas zaborów zamek podupadł i wielokrotnie był remontowany za czasów austriackich, polskich i sowieckich (a podczas wojen dewastowany), aż stał się w 1969 roku muzeum.
    Niezwykłe ma zbiory, bo zrabowane z kościołów, pałaców, dworów i cerkwi całej zachodniej Ukrainy. Są tu obrazy z żółkiewskiego kościoła i kominek z tamtejszego zamku. Ołtarze, rzeźby, portrety królów i magnatów, zdobione krzesła i unikalny, rzeźbiony stół z mapą Ziemi Świętej i Bliskiego Wschodu. Kinomanom zamek może się wydać znajomy – udawał Taurogi w Potopie Hoffmana. Pobliskie Podhorce były w tymże filmie Kiejdanami. Gdy odwiedzicie oleski zamek, pozdrówcie ode mnie uroczą przewodniczkę, panią Oksanę, której zawdzięczam znajomość wielu ciekawostek na temat Podhorców i Oleska.

   Jedziemy dalej drogą na Kijów i cóż to za maszkara wynurza się z krzaków nad szosą? Monumentalna skrzydlata konnica Budionnego w marszu na Polskę w 1920 roku. Szkoda, że nie wykuto pomnika, jak wracała znad Wisły z podciętymi skrzydłami.

   Jeszcze kilka kilometrów i skręcamy w prawo na Złoczów. Na zboczu gór Woroniaków (wielkie mi góry – 409 m n.p.m., ale stąd bierze się nazwa miejscowości – "pod górą") stoi zamek w Podhorcach.

Zamek w Podhorcach

   Wielkopański przepych i przepiękne położenie uczyniły go perłą wśród magnackich rezydencji. Na zboczu, poniżej zamku, znajdował się ogród włoski na trzech obniżających się tarasach. W XVII wieku fortecę zbudował na gruzach wcześniejszego dworu, hetman Stanisław Koniecpolski. Mieszkali tam później Sobiescy i Rzewuscy, m.in. Seweryn - targowiczanin i Wacław - emir Tadż ul-Fahr, opiewany przez Słowackiego (Duma o Wacławie Rzewuskim) i Mickiewicza (Farys).
   Budynek ma dach czterospadowy, hełmy nad pawilonami są zwieńczone postaciami atlasów – jeden z nich dźwiga kulę ziemską, drugi układ słoneczny. Sale zamkowe były bogato wyposażone w meble i obrazy. Nazwy sal: zielona, karmazynowa, złota i żółta nawiązywały do koloru ścian i obić mebli, sala rycerska zawierała kolekcję broni i służyła wielkim przyjęciom. Aleja lipowa, zamek w PodhorcachTu odbyło się wesele księcia Karola Radziwiłła i tu Rzewuscy podejmowali cesarza Franciszka I. W Podhorcach urodził się Euzebiusz Słowacki, ojciec Juliusza. Po Rzewuskich zamek przejęli Sanguszkowie, którzy uczynili zeń prywatne i bogate muzeum, mieli też sławną stadninę koni. Mieszkali tu do 1939 roku. Podczas II wojny światowej zniszczeniu uległy portale, kominki, boazerie, obicia, piece i posadzki. W czasach ZSRR urządzono w zamku szpital gruźliczy. Po pożarze w lutym 1956 r. zawaliły się stropy I i II piętra. Obecnie zamek jest restaurowany, a muzeum jest filią Lwowskiej Galerii Obrazów.
     Na osi bramy wjazdowej, do której biegnie aleja lipowa, stoi piękny kościół Podniesienia Krzyża Świętego. Bryła ma kształt rotundy o średnicy 12 m, ozdobiona portykiem złożonym z 14 kolumn korynckich, na ścianie attykowej możemy podziwiać barokowe rzeźby.

   Drogą, którą przyjechaliśmy od szosy kijowskiej, jedziemy na południe i przez Sasów dojedziemy do Złoczowa.
   Niewielkie miasteczko prawa miejskie ma od 1523 roku. Do rangi wielkiej warowni i rezydencji podniósł Złoczów Jakub Sobieski, wojewoda ruski, wspomniany już ojciec króla Jana III. Wzniósł zamek w latach 1634-36 na planie czworoboku otoczonego wałami. Na rogach zbudowano bastiony z wieżyczkami, ozdobionymi herbami: Janina, Gozdawa, Rawicz, Herburt i inicjałami JSKKSK (Jakub Sobieski Krajczy Koronny Starosta Krasnostawski), obok data: 1634.
  Jan III Sobieski nie był częstym gościem w Złoczowie, ale zamek otoczony opieką króla miał wyszkoloną załogę i opierał się skutecznie napadom nieprzyjaciela. Tylko raz, w 1672 r., po sześciu dniach obrony, zdobyli go Turcy.
   W XIX wieku zamek stał się więzieniem. W II Rzeczypospolitej również pełnił tę rolę, a po zajęciu Złoczowa przez wojska sowieckie, więzienie na zamku przejęło NKWD i uczyniło zeń straszliwą katownię, działającą także po wojnie (w latach 1941-44 w gmachu mordowali więźniów gestapowcy). Więzienie istniało tu do lat siedemdziesiątych. Od 1980 r. próbuje się przywrócić dawny stan budynków. Kompleks zabudowań zamkowych z XVII wieku przetrwał w zasadzie do dziś, z wyjątkiem stajni.

   Po przekroczeniu bramy, przy której była prochownia, zobaczymy Pałac Chiński.  Z zewnątrz gmach prezentuje się okazale, prace wewnątrz postępują w miarę posiadanych środków.
   Prostopadle do Pałacu Chińskiego wznosi się pałac rezydencjonalny. Jego część jest wyremontowana, możemy obejrzeć wystawy: archeologiczną, przedmiotów należących do więźniów i wydawnictw Lwowskiej Galerii.

panorama Złoczowa

   Z imponujących wałów widać panoramę Złoczowa i ciągnące się po horyzont złote pasma pól na malowniczych pagórkach. Kilka lat temu na teren zamkowy przywieziono wykopane przez archeologów dwa głazy z nieodcyfrowanymi inskrypcjami. Przewodnicy zachwalają je jako kamienie szczęścia: po włożeniu palca w otwór, spełnia się ponoć pomyślane życzenie...

   Gdy będziemy wracać do Lwowa (droga od Tarnopola) w pobliżu wsi Czerwone, zatrzymajmy się na przydrożnym cmentarzu (memoriale) dywizji "Hałyczyna", w Polsce znanej jako "SS-Galizien". Obok grobów z tryzubem spotkamy też mogiły z wehrmachtowskim krzyżem. Cmentarz dywizji Hałyczyna Do paradoksów historii należy fakt, że Ukraińcy musieli sprzymierzyć się z Niemcami, aby walczyć o niepodległość. Tablica na pomniku wymienia szlak bojowy dywizji: Hrubieszów, Chełm, Biłgoraj, Zbaraż, Tarnopol, Brody, krwawo zapisaną w polskiej pamięci Hutę Pieniacką i wiele innych miejsc. Część żołnierzy zginęła w boju (pod Brodami w bratobójczej walce z batalionem ukraińskim Armii Czerwonej), część przedarła się przez Czechosłowację na Zachód (około 170 osób trafiło do Andersa), pozostali przepadli na Syberii. Warto zatrzymać się i podumać nad tragicznymi losami naszych narodów.

   Jeśli poruszamy się ze Lwowa autobusami lub marszrutkami (busami) należy wsiąść na ulicy Chmielnickiego do tych z tabliczką Броди (przez Olesko i Podhorce – te ostatnie 2 km spaceru od głównej szosy) lub Рава Русска (przez Żółkiew) a na ulicy Łyczakowskiej do tych z tabliczką Золочів (Złoczów). Bilety w cenie 5-8 hrywien.


fotografie autora


Odcinek poprzedni
Odcinek następny

{jos_sb_discuss:19}

Komentarze (2)

Zapisz się do RRS feed tego komentarza

Pokaz/Ukryj Komentarze

Napisz Komentarz

mniejsze | większe

Powered by Azrul's Jom Comment for Joomla!
busy
 
}

info dla autorów

Szanowny Autorze, zapraszamy do współpracy z magazynem pinezka.pl. 
> Tutaj znajdziesz informację < dotyczącą warunków publikacji tekstów oraz współpracy z nami. 

Info i kontakt


 

Kontakt:  
{
logowanie dostępne tylko dla członków redakcji Pinezka.pl